స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో ముస్లింల పాత్ర
ప్రపంచంలో ఏదైనా ఒక జాతి బానిసత్వానికి గురైనప్పుడు దురదృష్టవశాత్తూ ఆ జాతి ఆలోచనా శక్తి, మేధో వికాసం క్రమంగా క్షీణిస్తాయి. వారి జీవన విధానంలోని ప్రతి అంశంపై బానిసత్వపు ముద్ర పడుతుంది. అందువల్ల బానిసలుగా మారిన ప్రజలు తమ పాలకుల అడుగుజాడల్లో నడవడం, వారి జీవన విధానాన్ని అనుసరించడం, వారు చెప్పే ప్రతి విషయాన్నీ సమర్థించడం తమ అలవాటుగా మార్చుకుంటారు. అంతేకాదు, దానినే గొప్ప విషయంగా భావిస్తారు.
భారతదేశంపై బ్రిటిష్ పాలన
భారతదేశ ప్రజలు ఒకప్పుడు ప్రశాంతంగా, సుఖసంతోషాలతో జీవించేవారు. అయితే కుట్రలు, కుతంత్రాల్లో ఆరితేరిన బ్రిటిష్ పాలకులు వారి ప్రశాంత జీవితాన్ని భంగపరిచారు. భారతీయుల జీవితాలను దుర్భరంగా మార్చడానికి అనేక రకాల వ్యూహాలను అనుసరించారు. తమ మాయమాటలు, కపట నీతుల ద్వారా భారతదేశాన్ని ఆక్రమించేందుకు బ్రిటిష్ వారు నిరంతరం ప్రయత్నించారు.
ఔరంగజేబు మరణానంతరం దేశంలో అంతర్గత కలహాలు, పరస్పర విభేదాలు పెరిగాయి. బ్రిటిష్ వారు ఈ విభేదాలను పూర్తిగా తమకు అనుకూలంగా ఉపయోగించుకున్నారు. నవాబ్ సిరాజుద్దౌలాను ఓడించి మొదట బెంగాల్పై ఆధిపత్యం సాధించారు. కొద్ది కాలానికే మద్రాస్, కలకత్తా ప్రాంతాలపై కూడా తమ ఆధిపత్యాన్ని నెలకొల్పి పాలన ప్రారంభించారు. ఆ తరువాత క్రమంగా భారతదేశంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై తమ అధికారాన్ని విస్తరించారు. ఈ పరిస్థితుల ఫలితంగా భారతీయులు బానిసత్వపు ఆ చీకటి రోజులను చూడాల్సి వచ్చింది.
స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో హదీస్ పండితులు
భారతదేశ చరిత్రలో అహ్లె హదీస్ ఉనికి ఎంతో ప్రాచీనమైనది. ఆ కాలంలో బాతిల్ శక్తుల ప్రతి ప్రవాహానికి ఎదురుగా అడ్డుకట్ట వేసినవారు వీరే.
భారతదేశ చరిత్రలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉధృతంగా సాగిన ఆ విప్లవాత్మక కాలాన్ని సంకుచిత దృష్టి, పక్షపాత భావాలను పక్కనపెట్టి విశాల దృక్పథంతో, నిష్పక్షపాతంగా పరిశీలిస్తే—వలస పాలకుల శక్తులకు, బ్రిటిష్ వారి దౌర్జన్యాలకు వ్యతిరేకంగా నిస్వార్థమైన సంకల్పంతో స్వాతంత్ర్య పతాకాన్ని ఎగురవేసి, ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్న ఒక వర్గం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అది హదీస్ పండితులు అని ఈ రచన పేర్కొంటుంది.
చరిత్రలోని స్వర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడిన పుటలు, అహ్లె హదీస్ ఉలమాలు చేసిన అసాధారణ త్యాగాలతో నిండి ఉన్నాయి. భారతదేశ నేల వారి రక్తంతో ఎర్రబడిందని చెప్పవచ్చు. బ్రిటిష్ పాలనను వ్యతిరేకించినందుకు వారు తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేశారు; ఉరితీయబడ్డారు; ‘కాళాపానీ’ శిక్షకు పంపబడ్డారు; జైలు శిక్షలు అనుభవించారు; వారి ఆస్తులు జప్తు చేయబడ్డాయి. అంతేకాక, గంటల తరబడి ఆకలితో, దాహంతో ఉంచి వారిని నిరంతరం చిత్రహింసలకు గురిచేశారు.
کچھ ایسے نقش بھی راہ وفا میں چھوڑ آئے ہو
کہ دنیا دیکھتی ہے اور تم کو یاد کرتی ہے
అనువాదం :
అంటే, మీరు సత్యం మరియు ధర్మం కోసం చేసిన పోరాటంలో ఎన్నో గొప్ప కార్యాలు చేశారు. మీ త్యాగాలు, ధైర్యాలు, పోరాటాలు చరిత్రలో చెరగని గుర్తులుగా నిలిచాయి. అందుకే నేటికీ ప్రజలు మీ సేవలను, త్యాగాలను గుర్తుచేసుకుంటున్నారు. మీ జీవితం, మీ పోరాటం భావి తరాలకు కూడా ఆదర్శంగా నిలిచాయి.
భారతదేశంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి పునాది వేసినవారిగా హుజ్జతుల్ ఇస్లాం షా వలీయుల్లాహ్ ముహద్దిస్, దెహ్లవీగా వారి పేరు నేటికీ ప్రస్తావించబడుతుంది. ఆయన ఒకవైపు మరచిపోలేని గొప్ప మతపరమైన సేవలు అందించగా, మరోవైపు దేశాన్ని బ్రిటిష్ మరియు మరాఠా ఆధిపత్యాల నుంచి బయటపడేయడంలో గొప్ప సహాయం అందించారు. రాజకీయ రంగంలో కూడా విశేషంగా కృషి చేశారు. ఆయన బోధన, శిక్షణ ప్రభావంతోనే షా అబ్దుల్ అజీజ్ ముహద్దిస్ దెహ్లవీ గారు కూడా, బ్రిటిష్ దౌర్జన్యాల కింద నలిగిపోతున్న భారతీయులను జిహాద్కు సిద్ధం చేశారు.
హజ్రత్ మౌలానా షా వలీయుల్లాహ్ ముహద్దిస్ దెహ్లవీ మరణించిన తరువాత షా అబ్దుల్ అజీజ్ ముహద్దిస్ దెహ్లవీ గారు ఆయన వారసుడిగా నియమితులయ్యారు. ఆ సమయంలో ఆయన వయస్సు కేవలం పదిహేడు సంవత్సరాలు. ఈ బాధ్యత ఆయనకు కేవలం కుటుంబ వారసత్వం కారణంగా కాకుండా, ఆయనలోని సామర్థ్యం, పాండిత్యం కారణంగా లభించింది. ఆయన చేసిన గొప్ప సేవలే దీనికి సాక్ష్యం.
భారతదేశంలో రాజకీయ అరాచకం, అంతర్గత కలహాల కారణంగా చాట్గామ్ నుంచి ఢిల్లీ వరకు బ్రిటిష్ ప్రభావం విస్తరించిన కాలంలో, దేశద్రోహిగా పేర్కొనబడిన మీర్ సాదిక్ తదితరులు బ్రిటిష్ వారితో చేతులు కలిపి చేసిన రహస్య కుట్రల ఫలితంగా, వీరుడు టిప్పు సుల్తాన్ 1791 మే 4న వీరమరణం పొందారు.
1803లో ఢిల్లీపై బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం ఏర్పడిన తరువాత, అత్యంత సంక్లిష్టమైన పరిస్థితుల్లో భారతీయ ముస్లింలలో వివిధ అభిప్రాయాలు ఏర్పడ్డాయి. కొందరు బ్రిటిష్ వారిపై స్వాతంత్ర్య సమరాన్ని నిర్వహించడం ధర్మబద్ధమేనని భావించగా, మరికొందరు దానిని అనుమతించరాదని అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే షా అబ్దుల్ అజీజ్ తన దూరదృష్టితో బ్రిటిష్ వారి కుటిల రాజకీయాలను గ్రహించి, విదేశీ శక్తిని దేశం నుంచి వెళ్లగొట్టకుండా జీవించడం సమంజసం కాదని, దేశభక్తులందరూ విదేశీ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి, వారిని దేశం నుంచి తరిమివేయడం తమ బాధ్యతగా భావించాలని ఫత్వా ఇచ్చారని ఈ రచన పేర్కొంటుంది.
ఆయన నాయకత్వం, ఆయనను అనుసరించిన వారి కృషి ద్వారా అనేక మంది అహ్లె హదీస్ ఉలమాలు ముందుకు వచ్చారు. వారు బ్రిటిష్ పాలనకు తీవ్రంగా ప్రతిఘటించారు. వారి త్యాగాల ఫలితంగా భారతదేశం స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందిందని ఈ రచన అభిప్రాయపడుతుంది. వారి రక్తంతో భారతదేశపు గోడలు, పరిసరాలు నేటికీ ఎర్రగా ఉన్నాయని రచయిత ఉద్దేశం.
ٹل نہ سکتے تھے اگر جنگ میں اڑ جاتے تھے
پاؤں شیرو ں کے بھی میداں سے اکھڑ جاتے تھے
భావం:
యుద్ధరంగంలోకి దిగిన తర్వాత వారు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వెనక్కి తగ్గేవారు కాదు. ఒక్కసారి న్యాయం, ధర్మం కొరకై పోరాటంలో అడుగుపెడితే ఎంతో దృఢమైన సంకల్పంతో చివరి వరకు నిలబడేవారు. వారి ధైర్యసాహసాలు ఎంతటి గొప్పవంటే అత్యంత శక్తివంతమైన శత్రువులు కూడా వారి ముందు నిలబడలేకపోయేవారు. ‘సింహాల కాళ్లు సైతం యుద్ధరంగం నుంచి పెకలిపోవడం’ అనే మాటను వారి అపారమైన వీరత్వాన్ని తెలియజేసే రూపకంగా ఉపయోగింస్తారు ప్రజలు. వారి పరాక్రమం ముందు శత్రువుల ధైర్యం సైతం సడలిపోయి, వారు యుద్ధరంగాన్ని విడిచి వెనుదిరగాల్సి వచ్చేది.
ఈ ఉద్యమానికి తొలుత స్పందించిన వారిలో మౌలానా అబ్దుల్ హయీ—షా అబ్దుల్ అజీజ్ మేనల్లుడు, మౌలానా షా ఇస్మాయీల్—షా అబ్దుల్ అజీజ్ మేనల్లుడు, అలాగే షా ఇషాక్—షా అబ్దుల్ అజీజ్ మనుమడు ఉన్నారు. షా అబ్దుల్ అజీజ్ రహిమహుల్లాహ్ స్వయంగా మౌలానా షా అబ్దుల్ హయీకి షైఖుల్ ఇస్లాం, షా ఇస్మాయీల్కు హుజ్జతుల్ ఇస్లాం అనే బిరుదులను ఇచ్చారు.
తహ్రీకె షహీదైన్ అని పిలువబడే ఉద్యమాన్ని తహ్రీకె అహ్లె హదీస్ (హదీస్ పండితుల తహ్రీక్) అని కూడా పేర్కొనవచ్చని రచయిత అంటున్నారు. భారతదేశంలో ప్రారంభమైన తొలి ఇస్లామీయ ఉద్యమాలలో ఇది ఒకటని, దీనిని షా ఇస్మాయీల్ షహీద్ మరియు సయ్యద్ అహ్మద్ షహీద్ ప్రారంభించారని ఈ రచన పేర్కొంటుంది. ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ పాలనకు ముగింపు పలికి, భారతదేశంలో ఖిలాఫత్ అలా మిన్హాజిన్నుబువ్వత్ను స్థాపించాలనే లక్ష్యంతో ఈ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
ఈ ఉద్యమం మొదటగా “ఫఫిర్రూ ఇలల్లాహ్” అనే నినాదాన్ని వినిపించింది. ఆ నినాదం ఒక గొప్ప పిలుపుగా మారింది. దానిని విన్నవారు మేల్కొన్నారు; దాని ప్రభావానికి లోనైనవారు ఇస్లాం సేవలో ముందుకు వచ్చారు. జిహాద్కు పిలుపు వచ్చినప్పుడు ఉలమాలు తమ బోధనా స్థానాలను విడిచిపెట్టారు. ఇమామ్లు మసీదు మింబర్, ముసల్లాను ఇతరుల బాధ్యతకు అప్పగించారు. ధనవంతులు తమ భవనాలను విడిచిపెట్టారు. బానిసలు తమ యజమానులకు వీడ్కోలు పలికారు.
అయితే, దురదృష్టవశాత్తూ షహీదైన్ ఉద్యమం ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేకపోయింది. కొందరు ముస్లిం అఫ్ఘాన్ నాయకుల ద్రోహం కారణంగా బాలాకోట్ విషాదం చోటుచేసుకుంది. ఈ సంఘటనలో సత్యమార్గం కోసం పోరాడిన ఆ ఇద్దరు మహా యోధులు వీరమరణం పొందారు. ఇన్నా లిల్లాహి వ ఇన్నా ఇలైహి రాజిఊన్.
బాలాకోట్ సంఘటన అనంతరం దేశమంతటా నిరాశ అలుముకుంది. ఉద్యమకారులు చెదిరిపోయారు. ధైర్యవంతుల అడుగులు కూడా తడబడే పరిస్థితి ఏర్పడింది. జిహాద్కు సంబంధించిన మొత్తం కార్యక్రమం దాదాపు నిలిచిపోయే స్థితికి చేరుకుంది. అయితే అజీమాబాద్లోని పట్నా, మహల్లా సాదిక్పూర్కు చెందిన ఒక వ్యక్తి ఆ జిహాద్ పతాకాన్ని జీవితాంతం తన హృదయానికి హత్తుకుని ఉంచుకున్నారు. తన ప్రాణాలను అర్పించి, రక్తంతో ఆ వాడిపోతున్న ఉద్యమాన్ని అటువంటి రీతిలో పోషించారు కాబట్టి, ఇస్లామీయ భారతదేశ చరిత్రలో దానికి సాటి ఉదాహరణను చూపడం కష్టమని రచయిత ఉద్దేశం.
ఆయన మరణానంతరం, ఆయన సోదరుడు మౌలానా ఇనాయత్ అలీ సాదిక్పూరీ ఈ బాధ్యతను స్వీకరించారు. అనంతరం సైనిక నాయకత్వం, మౌలానా విలాయత్ అలీ కుమారుడైన మౌలానా అబ్దుల్లాహ్ అజీమాబాదీ చేతుల్లోకి వచ్చింది. ఆయన అమీరుల్ ముజాహిదీన్గా, సుమారు నలభై సంవత్సరాల పాటు సేవలందించారు. ఆయన తరువాత ఆయన తమ్ముడు మౌలానా అబ్దుల్ కరీమ్ ఆ స్థానానికి వారసులయ్యారు. ఆ తరువాత మౌలానా అబ్దుల్లాహ్ అజీమాబాదీ మనుమడు మౌలానా నిమతుల్లాహ్ అమీరుల్ ముజాహిదీన్గా నిలిచారు. అనంతరం రహ్మతుల్లాహ్ అమీరుగా నియమితులయ్యారు.
ఈ కాలంలోని ఇతర ముజాహిదీన్లో మౌలానా యహ్యా అలీ అజీమాబాదీ, మౌలానా అహ్మదుల్లాహ్ సాదిక్పూరీ, మౌలానా అబ్దుర్ రహీమ్ సాదిక్పూరీ, మౌలానా జాఫర్ థానేసరీ తదితరుల పేర్లు ప్రస్తావించబడతాయి. స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చురుకైన పాత్ర పోషించినందుకు వీరికి జీవిత ఖైదు, సముద్రాంతర శిక్షలు తదితర కఠిన శిక్షలు విధించబడ్డాయి.
1857లో కూడా అహ్లె హదీస్ పండితుడైన మౌలానా ఇనాయత్ అలీ సాదిక్పూరీ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ఆయన వారి సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఒక పోరాట కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధం ప్రారంభించారు. అలాగే మౌలానా జాఫర్ థానేసరీ ఆధ్వర్యంలోని ఉద్యమ సమయంలో కొంతమంది సహచరులతో కలిసి బ్రిటిష్ వారిపై పోరాడేందుకు ఢిల్లీకి వెళ్లారు.
అదేవిధంగా 1857 తరువాతి కాలం నుంచి 1947 వరకు భారతదేశంలో జరిగిన దాదాపు ప్రతి రాజకీయ ఉద్యమంలోనూ అహ్లె హదీస్ ఉలమా, వారి అనుచరులు పాల్గొన్నారు. దేశ విముక్తి, పాకిస్తాన్ స్థాపనకు సంబంధించిన ఉద్యమాల్లో మౌలానా అబ్దుల్ ఖాదిర్ ఖసూరీ, మౌలానా ముహమ్మద్ అలీ ఖసూరీ, మౌలానా మొహియుద్దీన్ ఖసూరీ, మౌలానా సయ్యద్ మహమ్మద్ దావూద్ గజ్నవీ, మౌలానా మహమ్మద్ అలీ లఖ్నవీ , మౌలానా ఉబైదుల్లాహ్ అహ్రార్, మౌలానా అబుల్ వఫా సనాఉల్లాహ్ అమృత్సరీ, మౌలానా ఇబ్రాహీం మీర్ సియాల్కోటీ, మౌలానా హాఫిజ్ ముహమ్మద్ ముహద్దిస్ గోండల్వీ, మౌలానా అబుల్ ఖాసిమ్ సైఫ్ బనారసీ, మౌలానా అబుల్ ఖాసిమ్ ముహమ్మద్ అలీ ముయీ, మౌలానా ముహమ్మద్ నౌమాన్ ముయీ, మౌలానా ముహమ్మద్ అహ్మద్ మద్రసీ ముయీ, మౌలానా హాఫిజ్ అబ్దుల్లాహ్ ఘాజీ పూరీ, మౌలానా అబ్దుల్ అజీజ్ రహీం ఆబాదీ, మౌలానా ముహమ్మద్ ఇద్రీస్ ఖాన్ బదాయూనీ, మౌలానా ఫజ్లుల్ ఇలాహీ వజీరాబాదీ, మౌలానా అబ్దుర్ రహీమ్ అలియాస్ మౌలానా మహమ్మద్ బషీర్, సూఫీ వలీ ముహమ్మద్ ఫతూహీవాలా తదితరుల పేర్లు ప్రస్తావించబడుతున్నాయి.
అలాగే ఢిల్లీలోని పంజాబీ అహ్లె హదీస్ ప్రజలు, కలకత్తాలోని వస్త్ర, ఇనుము వ్యాపారులు, మద్రాస్లోని కాకా ముహమ్మద్ ఉమర్, బెంగాల్లోని మౌలానా అబ్దుల్లాహ్ అల్కాయ్, మౌలానా అబ్దుల్లాహ్ అల్బాఖీ, మౌలానా అహ్మదుల్లాహ్ ఖాన్, ఘాజీ షహాబుద్దీన్ తదితరుల పేర్లు కూడా ఈ దీర్ఘ జాబితాలో కనిపిస్తాయి. వీరంతా స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో పాల్గొన్న అహ్లె హదీస్ ఉలమాలు, ప్రముఖులు.
మౌలానా సయ్యద్ అహ్మద్ షహీద్, మౌలానా షా ఇస్మాయీల్ షహీద్ చేసిన పోరాటపూరిత ప్రయత్నాలు ముస్లింలను జిహాద్ వైపుకు ప్రేరేపించాయి. స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ పతాకాన్ని ఎగురవేశాయి. హిమాలయ పర్వత శిఖరాల నుంచి బెంగాల్ ఖాతీరం వరకు ప్రజలంతా పెద్ద సంఖ్యలో ఆ పతాకం కిందకు చేరుకున్నారు. ఈ ముజాహిదీన్ సరిహద్దులు దాటి సిక్కులను ఎదుర్కొని వీరమరణం పొందిన విషయం సాధారణ చరిత్రలో ఒక భాగంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే అది వారి పూర్తి చరిత్రలోని ఒక అధ్యాయం మాత్రమే.
మౌలానా ముహమ్మద్ జాఫర్ థానేసరీ ఇలా రాశారు: సయ్యద్ అహ్మద్ షహీద్ హజ్ నుంచి స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత జిహాద్ ప్రయాణానికి సన్నద్ధమయ్యారు. మౌలానా ముహమ్మద్ ఇస్మాయీల్ షహీద్, మౌలానా అబ్దుల్ హయీ తదితరులు జిహాద్కు సంబంధించిన విషయాలను ప్రజలకు వివరించడానికి, వారిని ప్రోత్సహించడానికి భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వెళ్లారు. ఆ సమయంలో సయ్యద్ అహ్మద్ నివాసంలో కత్తులు, తుపాకులను శుభ్రం చేయడం, గుర్రపు స్వారీ సాధన చేయడం సాధారణంగా జరిగేది. నాడు బిఖారీగా ఉన్న వ్యక్తిని ఆయన సైనికుడిగా మార్చారు. చేతిలో తస్బీహ్ స్థానంలో కత్తి వచ్చింది; విశాలమైన జుబ్బా స్థానంలో యుద్ధానికి అనుకూలమైన బిగువైన దుస్తులు వచ్చాయి. ఆ రోజుల్లో ఎవరైనా ఆయనకు కానుకలు తీసుకువస్తే, వాటిలో ఎక్కువగా ఆయుధాలు లేదా గుర్రాలే ఉండేవి.
షైఖుల్ కుల్ మియా నజీర్ హుసైన్ ముహద్దిస్ దెహ్లవీ, అహ్లె హదీస్ ఉలమాలలో ప్రముఖుడు, అగ్రగణ్యుడు. కేవలం అహ్లె హదీస్కు చెందినవారనే కారణంతోనే ఆయనను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ కేసుల్లో ఇరికించారు. ఆయన ఇల్లు, మసీదులను సోదా చేశారు. రావల్పిండి జైలులో ఒక సంవత్సరం పాటు నిర్బంధించారు.
వాస్తవానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఏదైనా సంస్థ లేదా సమూహం నుంచి ప్రమాదం ఉందని అనిపిస్తే, అది అహ్లె హదీస్ సమాజం, అందులోని ఉలమాలు, మషాయిఖ్ నుంచే అయి ఉంటుంది. అందుకే రావల్పిండి జైలులో మియాన్ సాహెబ్పై ఒత్తిడి తెచ్చి, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ఉద్యమంలో పాల్గొన్న అహ్లె హదీస్ సభ్యుల పేర్లను వెల్లడించాలని కోరారు. అయితే ఆయన తన నిర్ణయంలో పర్వతంలా దృఢంగా నిలిచారు.
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం దేశభక్తులు, దేశద్రోహుల మధ్య తేడాను స్పష్టంగా చూపించిన ఒక పరీక్షగా నిలిచింది. బాహ్యంగా, అంతర్గతంగా నిజమైన ఉలమాయె రబ్బానీగా ఉన్నవారు తమ నిష్కళంకమైన వ్యక్తిత్వం, అసాధారణమైన సంకల్పం, అచంచలమైన ధైర్యసాహసాలతో చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేశారు. వారి విప్లవాత్మక సేవలు భావి తరాలకు ఎప్పటికీ మరచిపోలేని జ్ఞాపకాలుగా నిలుస్తాయి. అవి రాబోయే తరాలకు మార్గదర్శక చిహ్నాలుగా, వెలుగును చూపించే దీపస్తంభాలుగా నిలుస్తాయి. నేటికీ యుద్ధరంగంలోనూ, ప్రజాజీవితంలోనూ వారి గొప్పతనపు కథలు ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉన్నాయి.
స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో జర్నలిజం రంగం కూడా కీలక పాత్ర పోషించింది. మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ తన “అల్-హిలాల్”, “అల్-బలాఘ్” పత్రికల ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా భారతీయుల హృదయాల్లో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం నుంచి విముక్తి పొందాలనే చైతన్యాన్ని కలిగించారు. ఈ స్వాతంత్ర్య లక్ష్యం కోసం ఆయన అనేకసార్లు జైలుపాలయ్యారు. మొత్తంగా, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించడానికే ఆయన తన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు.
ఇక, ఈ అహ్లె హదీస్ ఉలమాల యొక్క సాహిత్య ప్రతిభ, వాగ్ధాటి, పాండిత్యం, పోరాట స్ఫూర్తి ముస్లింలను నిద్రావస్థ నుంచి మేల్కొలిపి, వారిలో స్వాతంత్ర్య ఆకాంక్షను పెంపొందించాయి. దాని ఫలితంగా ముస్లింలు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. బ్రిటిష్ పాలకులకు కూడా, దేశంలోని ప్రజలు తమ పిలుపుకు స్పందించి ప్రాణత్యాగానికైనా సిద్ధపడేలా ప్రభావితం చేయగల శక్తి అహ్లె హదీస్ ఉలమాలలో ఉందని అర్థం చేసుకున్నారు. అందుకే తమ సామ్రాజ్య పాలనను కొనసాగించే సమయంలో వారు ముఖ్యంగా నిజాయితీగల ఉలమాపై తీవ్రమైన అణచివేతకు పాల్పడ్డారు.
یہ تھے ہمارے سلف صورت مہ و خورشید
جو تجھ سے ہو سکے ان کا جواب پیدا کر
భావం:
ఈ కవితలో కవి తమ పూర్వీకులైన మహనీయులను చంద్రుడు, సూర్యుడితో పోలుస్తున్నారు. చంద్రుడు, సూర్యుడు తమ వెలుగుతో ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేసినట్లే, ఆ మహనీయులు తమ జ్ఞానం, మంచి నడవడి, ధైర్యం, త్యాగం, దైవభక్తి ద్వారా ప్రజలకు మార్గం చూపారని భావం. వారి గొప్పతనాన్ని కేవలం చెప్పుకోవడం మాత్రమే కాకుండా, మనం కూడా వారి అడుగుజాడల్లో నడవాలి అని చెబుతున్నారు. వారి లాంటి మంచి లక్షణాలను మనలో పెంచుకుని, వారి స్థాయికి తగినవారిగా ఎదగడానికి అందరూ ప్రయత్నించాలి.
భారతదేశం మరియు ముస్లింలు
భారతదేశ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో ముస్లింల పాత్ర, సహజంగానే ఎంతో విశిష్టంగా, ప్రముఖంగా ఉంది. వారు స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో నాయకత్వం, మార్గదర్శకత్వం వహించారు. దీనికి ఒక ప్రధాన కారణం ఏమిటంటే బ్రిటిష్ వారు ముస్లిం పాలకుల నుంచి అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అధికారాన్ని కోల్పోయిన బాధ, పాలకుల స్థానం నుంచి పాలితులుగా మారిన వేదనను ముస్లింలే ప్రత్యక్షంగా,స్వయంగా అనుభవించారు. అందువల్ల బానిసత్వం, పరాధీనత నుంచి విముక్తి కోసం సాగిన ప్రధాన పోరాటంలో కూడా వారు ముందుండాల్సి వచ్చింది.
దీర్ఘకాలం సాగిన పోరాటం తరువాత భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించింది. ఈ స్వాతంత్ర్యం కోసం ముస్లింలు అపారమైన త్యాగాలు చేశారు. వారు తమ ప్రాణాలను, ఆస్తులను త్యాగం చేశారు; అనేక ఉద్యమాలను నిర్వహించారు; ఉరికంబాలను ఎక్కారు; ఉరి తాడును -ధైర్యసాహసాలతో, అసాధారణ వీరత్వంతో ఆ నీచుల ఆధిపత్యానికి సెలవు చెప్పేందుకై, వారికి తిరగబడి - స్వచ్ఛందంగా స్వీకరించారు. జైలు జీవితంలోని ఎన్నో కష్టాలను భరించారు. స్వాతంత్ర్యం సాధించాలనే లక్ష్యంతో యుద్ధరంగంలోకి దిగారు. చివరకు విదేశీ పాలకులైన బ్రిటిష్ వారు భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
విదేశీ పాలకులు తమ అధికారాన్ని కొనసాగించేందుకు అనేక కుట్రలు, వ్యూహాలు పన్నారు. లంచాలు ఇచ్చారు, ప్రలోభాలకు గురిచేశారు. “విభజించు తరువాత పాలించు” అనే విధానాన్ని విస్తృతంగా అమలు చేశారు. మతపరమైన, సామాజిక విభేదాలను సృష్టించారు. వాస్తవాలను వక్రీకరించి ప్రజల ముందు ఉంచారు. పరస్పరం అపోహలు, అపార్థాలు వ్యాప్తి చేశారు. చరిత్రను కూడా వక్రీకరించారు.
బ్రిటిష్ పాలకులు భారతదేశంలోని అమాయక ప్రజలపై తీవ్రంగా దౌర్జన్యాలకు పాల్పడ్డారు. అన్యాయంగా ప్రజలను ఉరికంబాలెక్కించారు. భారతీయులపై అకారణంగా కాల్పులు జరిపారు. కదులుతున్న రైళ్ల నుంచి ప్రజలను బయటకు విసిరివేశారు. అయితే వారి ఈ దౌర్జన్యాలను అడ్డుకోవడానికి, తమ మెడలపై పడిన బానిసత్వపు సంకెళ్లను తెంచుకోవడానికి, ధైర్యవంతులైన స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు వారిని ఎదుర్కొన్నారు. చివరకు దేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించే వరకు వారు తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు.
